Aandelentransactie of activa/passiva-transactie: wat is het verschil bij een bedrijfsovername?
Bij de verkoop van een onderneming komt al vroeg een belangrijke vraag op tafel:
Worden de aandelen van de onderneming verkocht, of worden alleen de activa en passiva overgedragen?
Voor ondernemers lijkt dat op het eerste gezicht misschien een juridisch-technisch verschil.
In werkelijkheid heeft de keuze grote gevolgen…
Niet alleen voor de manier waarop de onderneming wordt overgedragen, maar ook voor: belastingen, aansprakelijkheden, personeel, contracten, vergunningen, financieringen, werkkapitaal, garanties, de koopprijs en het risico voor koper en verkoper.
Daarom is het belangrijk om het verschil goed te begrijpen.
Wat is een aandelentransactie?
Bij een aandelentransactie koopt de koper de aandelen van de onderneming.
Stel dat een ondernemer 100% van de aandelen houdt in een werkmaatschappij. Bij verkoop worden die aandelen overgedragen aan de koper. De onderneming zelf blijft juridisch bestaan.
Dat betekent dat in principe alles wat zich in die onderneming bevindt, gewoon blijft zitten. Denk aan: personeel, klanten, leveranciers, contracten, banksaldi, schulden, activa, verplichtingen, vergunningen, claims, historische risico’s.
De eigenaar verandert, maar de onderneming blijft dezelfde rechtspersoon.
Dat is het belangrijkste kenmerk van een aandelentransactie.
Wat is een activa/passiva-transactie?
Bij een activa/passiva-transactie worden niet de aandelen verkocht.
In plaats daarvan koopt de koper bepaalde onderdelen van de onderneming.
Bijvoorbeeld: machines, voorraad, handelsnaam, inventaris, klantenbestand, domeinnamen, intellectueel eigendom, contracten, debiteuren, bepaalde schulden.
De koper kan dus in grote mate kiezen welke onderdelen hij wel en niet wil overnemen. De bestaande vennootschap blijft in handen van de verkoper.
Na de transactie kan deze vennootschap bijvoorbeeld worden geliquideerd, voor andere activiteiten worden gebruikt of bepaalde verplichtingen blijven afwikkelen.
Het belangrijkste verschil
Het verschil kan eenvoudig worden samengevat.
Bij een aandelentransactie koopt de koper de onderneming inclusief haar verleden.
Bij een activa/passiva-transactie koopt de koper vooral geselecteerde onderdelen van de onderneming.
Dat verschil bepaalt voor een belangrijk deel hoe koper en verkoper naar de transactie kijken.
Waarom geeft een verkoper vaak de voorkeur aan een aandelentransactie?
Voor een verkoper is een aandelentransactie vaak aantrekkelijk.
De belangrijkste reden is dat hij in één keer afscheid kan nemen van de onderneming. De vennootschap gaat over naar de koper. De verkoper hoeft daardoor niet ieder individueel actief, contract of recht afzonderlijk over te dragen.
Daarnaast is een aandelentransactie fiscaal vaak interessant wanneer de aandelen via een holding worden gehouden. Bij een Nederlandse holdingstructuur kan de verkoopwinst op aandelen onder voorwaarden onder de deelnemingsvrijstelling vallen.
Dat kan een belangrijk verschil maken met een activa/passiva-transactie.
Waarom heeft een koper soms liever een activa/passiva-transactie?
Een koper kijkt vaak anders naar dezelfde transactie.
Bij een aandelentransactie koopt hij namelijk niet alleen de mooie onderdelen van de onderneming. Hij neemt in beginsel ook historische risico’s mee.
Denk bijvoorbeeld aan: fiscale risico’s, oude claims, arbeidsrechtelijke verplichtingen, juridische geschillen, milieuproblemen, garantieverplichtingen, fouten uit het verleden.
Bij een activa/passiva-transactie kan de koper veel gerichter bepalen wat hij wel en niet wil kopen. Dat kan de transactie vanuit risicoperspectief aantrekkelijker maken.
Een eenvoudig voorbeeld
Stel dat Onderneming BV een machinepark, voorraad, personeel en klanten heeft. Daarnaast loopt er een oud juridisch geschil met een voormalige klant.
Bij een aandelentransactie koopt de koper de aandelen in Onderneming BV. Het juridische geschil blijft daarmee binnen de onderneming en gaat economisch mee over naar de koper.
Bij een activa/passiva-transactie kan de koper bijvoorbeeld alleen kiezen voor: machines, voorraad, handelsnaam, klantenportefeuille, bepaalde contracten.
Het oude juridische geschil blijft dan in beginsel achter bij de verkopende vennootschap.
Dat laat goed zien waarom een koper soms liever voor een activa/passiva-transactie kiest.
Maar een activa/passiva-transactie betekent niet automatisch dat alle risico’s verdwijnen
Dit is een belangrijk punt.
Een koper kan niet zomaar ieder risico uitsluiten door alleen activa te kopen. Er bestaan namelijk wettelijke regels waardoor bepaalde rechten en verplichtingen toch kunnen overgaan.
Het bekendste voorbeeld is personeel.
Wanneer sprake is van overgang van onderneming, kunnen werknemers van rechtswege overgaan naar de koper.
Daarom moet ook bij een activa/passiva-transactie goed juridisch onderzoek worden gedaan.
Wat gebeurt er met het personeel?
Bij een aandelentransactie verandert de werkgever juridisch niet.
De werknemer blijft gewoon in dienst bij dezelfde BV. Alleen de aandeelhouder verandert.
Bij een activa/passiva-transactie kan sprake zijn van een overgang van onderneming.
Wanneer de economische eenheid haar identiteit behoudt, kunnen werknemers automatisch overgaan naar de koper.
De koper kan dan dus niet zonder meer zeggen:
“Wij nemen de machines en klanten wel over, maar het personeel niet.”
Dit is een belangrijk aandachtspunt.
Wat gebeurt er met contracten?
Hier zit een groot praktisch verschil.
Bij een aandelentransactie blijven contracten in beginsel bij dezelfde onderneming. De contractspartij verandert immers niet.
Dat betekent dat klant- en leverancierscontracten meestal gewoon doorlopen.
Wel moet worden gecontroleerd of contracten een zogenaamde ‘change of control-bepaling’ bevatten. Daarin kan bijvoorbeeld staan dat toestemming nodig is wanneer de aandeelhouder verandert.
Bij een activa/passiva-transactie ligt dat anders.
Dan moet een contract vaak juridisch worden overgedragen aan de koper. Daarvoor kan toestemming van de andere contractspartij nodig zijn.
Dat kan een transactie aanzienlijk ingewikkelder maken.
Vergunningen en certificeringen
Ook vergunningen kunnen een rol spelen.
Bij een aandelentransactie blijven vergunningen in veel gevallen binnen dezelfde rechtspersoon.
Bij een activa/passiva-transactie kunnen vergunningen soms niet automatisch worden overgedragen.
De koper moet dan mogelijk nieuwe vergunningen aanvragen.
Voor ondernemingen die sterk afhankelijk zijn van vergunningen, certificaten of specifieke erkenningen kan dit een belangrijk argument zijn om voor een aandelentransactie te kiezen.
Wat gebeurt er met schulden?
Bij een aandelentransactie blijven schulden in de onderneming aanwezig. Daarom wordt bij bedrijfsovernames vaak gewerkt met een zogenaamde:
‘cash and debt free-transactie’.
Daarbij wordt de ondernemingswaarde bepaald en vervolgens gecorrigeerd voor liquide middelen en rentedragende schulden.
Bij een activa/passiva-transactie wordt specifieker afgesproken welke schulden de koper eventueel overneemt. Vaak blijven historische schulden bij de verkoper achter.
En hoe zit het met werkkapitaal?
Ook werkkapitaal speelt bij beide transactievormen een belangrijke rol.
Bij een aandelentransactie wordt vaak afgesproken dat de onderneming met een normaal niveau van werkkapitaal wordt geleverd.
Denk aan: voorraad, debiteuren, crediteuren, onderhanden werk.
Bij een activa/passiva-transactie kan veel specifieker worden afgesproken welke posten worden meegenomen.
Zo kan bijvoorbeeld alleen de voorraad worden verkocht en kunnen debiteuren bij de verkoper achterblijven.
Wat gebeurt er met debiteuren?
Bij een aandelentransactie blijven debiteuren in de onderneming.
Bij een activa/passiva-transactie kunnen partijen kiezen. De koper kan de debiteuren overnemen. Maar de verkoper kan ze ook zelf blijven innen.
Dat kan relevant zijn voor de koopprijs en financieringsstructuur.
Wat gebeurt er met de bankrekening?
Bij een aandelentransactie blijft de bankrekening doorgaans onderdeel van de vennootschap.
Bij closing wordt vaak afgesproken hoe met aanwezige liquide middelen wordt omgegaan.
Bij een activa/passiva-transactie blijven bankrekeningen meestal bij de verkoper.
De koper betaalt een koopprijs voor de overgenomen activa en begint vaak met eigen bankrekeningen.
Belastingen: een belangrijk verschil
De fiscale behandeling kan sterk verschillen tussen beide transactievormen.
Bij een aandelentransactie verkoopt de aandeelhouder aandelen. Wanneer die aandelen door een holding worden gehouden, kan de verkoopwinst onder voorwaarden onder de deelnemingsvrijstelling vallen.
Bij een activa/passiva-transactie verkoopt de werkmaatschappij haar activa. De winst die daarbij ontstaat, kan belast zijn met vennootschapsbelasting. Daarna moet het geld eventueel nog uit de werkmaatschappij naar de holding of privé worden uitgekeerd.
Dat kan fiscaal een wezenlijk verschil maken.
Voor een verkoper is dit daarom vaak een belangrijk argument om te streven naar een aandelentransactie.
De fiscale positie van de koper
De koper kan juist andere fiscale belangen hebben.
Bij een activa/passiva-transactie koopt de koper afzonderlijke activa. De koper kan deze activa vervolgens in zijn eigen administratie activeren. Op bepaalde activa kan vervolgens worden afgeschreven.
Ook betaalde goodwill kan onder voorwaarden fiscaal worden geactiveerd en afgeschreven.
Bij een aandelentransactie koopt de koper aandelen. De onderliggende activa blijven tegen hun bestaande boekwaarden in de onderneming staan. Dat kan fiscaal minder aantrekkelijk zijn voor de koper.
Daarmee ontstaat vaak een klassiek spanningsveld:
De verkoper geeft fiscaal de voorkeur aan een aandelentransactie, terwijl de koper juist voordelen kan zien in een activa/passiva-transactie.
Wat gebeurt er met goodwill?
Bij een aandelentransactie zit goodwill feitelijk verwerkt in de waarde van de aandelen.
De koper betaalt één bedrag voor de onderneming.
Bij een activa/passiva-transactie wordt vaak explicieter gekeken naar de waarde van: machines, voorraad, intellectueel eigendom, klantenbestand, goodwill.
De totale koopprijs wordt dan verdeeld over de verschillende activa.
Deze allocatie kan fiscale en boekhoudkundige gevolgen hebben.
Due diligence bij een aandelentransactie
Bij een aandelentransactie is due diligence bijzonder belangrijk. De koper neemt immers de volledige vennootschap over.
Daarom wil de koper goed begrijpen wat hij koopt.
Er wordt bijvoorbeeld onderzoek gedaan naar: financiële administratie, belastingen, personeel, contracten, claims, vergunningen, intellectueel eigendom, verzekeringen, juridische risico’s, milieu, IT.
Juist omdat historische verplichtingen in de onderneming blijven zitten, zal een koper uitgebreid onderzoek willen doen.
Due diligence bij een activa/passiva-transactie
Ook bij een activa/passiva-transactie wordt due diligence uitgevoerd.
Maar het onderzoek kan gerichter zijn.
De koper kijkt vooral naar de activa, rechten en verplichtingen die daadwerkelijk worden overgenomen. Wanneer bijvoorbeeld geen debiteuren worden overgenomen, hoeft de koper deze mogelijk minder uitgebreid te onderzoeken.
Toch moet ook hier goed worden gekeken naar verborgen verplichtingen die aan de overgenomen activiteiten gekoppeld kunnen zijn.
Garanties en vrijwaringen
Bij een aandelentransactie spelen garanties meestal een grote rol.
De verkoper verklaart bijvoorbeeld dat: de cijfers juist zijn, belastingen correct zijn betaald, contracten geldig zijn, er geen onbekende claims bestaan, personeel correct is betaald, intellectueel eigendom van de onderneming is.
Daarnaast kunnen specifieke vrijwaringen worden afgesproken voor bekende risico’s.
Bij een activa/passiva-transactie liggen garanties vaak meer op de overgenomen activa.
Bijvoorbeeld: de machines zijn eigendom van verkoper, er rusten geen pandrechten op, de voorraad is verkoopbaar, intellectueel eigendom kan rechtsgeldig worden overgedragen.
Wat gebeurt er met oude claims?
Bij een aandelentransactie blijven oude claims in beginsel in de onderneming. De koper koopt dus ook de rechtspersoon waarin deze claim zit.
Daarom kan hij hiervoor een garantie of vrijwaring van verkoper eisen.
Bij een activa/passiva-transactie blijven historische claims veelal achter bij de verkopende vennootschap.
Dat is één van de belangrijkste redenen waarom kopers deze structuur soms aantrekkelijk vinden.
De koopprijs kan verschillen
Het is niet vanzelfsprekend dat dezelfde onderneming bij beide transactievormen dezelfde netto-opbrengst voor verkoper oplevert.
De koper kan bijvoorbeeld bij een aandelentransactie een risico-opslag toepassen vanwege historische aansprakelijkheden.
Bij een activa/passiva-transactie kan hij juist bereid zijn meer te betalen voor specifieke activa omdat hij minder historische risico’s overneemt.
Maar voor verkoper kunnen vervolgens hogere belastingen ontstaan.
Daarom moet niet alleen worden gekeken naar:
Wat is de koopprijs?
Maar vooral naar:
Wat houdt de verkoper netto over?
Aandelentransactie bij een gezonde onderneming
Bij een gezonde onderneming met een overzichtelijke historie ligt een aandelentransactie vaak voor de hand.
Denk bijvoorbeeld aan een onderneming met: een nette administratie, weinig juridische risico’s, belangrijke contracten, correcte vergunningen, goed personeel, stabiele klantenrelaties.
De onderneming kan dan relatief efficiënt worden overgedragen door simpelweg de aandelen te verkopen.
Activa/passiva-transactie bij specifieke situaties
Een activa/passiva-transactie kan bijvoorbeeld aantrekkelijk zijn wanneer:
slechts een deel van een onderneming wordt verkocht, bepaalde activiteiten worden afgestoten, historische risico’s groot zijn, de onderneming in financiële problemen verkeert, de koper alleen bepaalde activa wil hebben, bepaalde schulden moeten achterblijven.
Ook bij ‘carve-outs’ wordt vaak gebruikgemaakt van een activa/passiva-transactie.
Wat is een ‘carve-out’?
Een carve-out betekent dat een onderdeel van een grotere onderneming wordt afgesplitst en verkocht.
Stel dat een onderneming drie activiteiten heeft maar slechts één activiteit wil verkopen. Dan is het vaak niet mogelijk om simpelweg aandelen te verkopen. De activiteit zit immers samen met andere activiteiten in dezelfde vennootschap.
In dat geval kunnen de betreffende activa, contracten, klanten en werknemers worden afgesplitst en verkocht.
Dat is typisch een activa/passiva-transactie.
Welke transactievorm is beter?
Er bestaat geen antwoord dat voor iedere bedrijfsovername geldt.
De beste transactievorm hangt af van onder andere: fiscale positie, juridische risico’s;
structuur van de onderneming, wensen van koper en verkoper, financiering, contracten, personeel, vergunningen, historie van de onderneming.
In veel reguliere MKB-overnames waarbij 100% van een gezonde BV wordt verkocht, is een aandelentransactie gebruikelijk.
Maar er zijn genoeg situaties waarin een activa/passiva-transactie beter past.
Een belangrijk onderhandelingspunt
De transactievorm is dus niet alleen een juridische keuze. Het is ook een onderhandelingspunt.
Een koper kan zeggen:
“Wij willen alleen een activa/passiva-transactie.”
De verkoper kan antwoorden:
“Dat heeft voor mij fiscale gevolgen. Dan moet dat in de koopprijs worden meegenomen.”
Daarmee kan de transactiestructuur direct invloed krijgen op de onderhandelingen.
Kijk altijd naar het totaalplaatje
Het belangrijkste is om niet uitsluitend naar één onderdeel te kijken.
Een aandelentransactie kan fiscaal aantrekkelijk zijn voor verkoper, maar mogelijk extra garanties vereisen.
Een activa/passiva-transactie kan juridisch aantrekkelijk zijn voor koper, maar veel meer overdrachtshandelingen vragen.
Daarom moet altijd naar het geheel worden gekeken.
Conclusie
Het verschil tussen een aandelentransactie en een activa/passiva-transactie is fundamenteel.
Bij een aandelentransactie wordt de onderneming als rechtspersoon overgedragen.
Bij een activa/passiva-transactie worden afzonderlijke onderdelen van de onderneming verkocht.
Voor verkopers is een aandelentransactie vaak aantrekkelijk vanwege eenvoud en mogelijke fiscale voordelen.
Voor kopers kan een activa/passiva-transactie aantrekkelijk zijn, omdat zij meer controle hebben over welke activa en verplichtingen worden overgenomen.
Maar uiteindelijk bestaat er geen standaardoplossing.
De juiste transactievorm hangt af van de onderneming, de risico’s, de fiscale gevolgen en de belangen van koper en verkoper.
Juist daarom is het verstandig om de transactiestructuur al vroeg in het verkoopproces te bespreken.
Aandelen of activa/passiva bij een bedrijfsovername?
Company Brokers begeleidt ondernemers bij de verkoop van hun onderneming en adviseert daarbij over de opzet van de transactie.
Daarbij kijken wij samen met fiscale en juridische adviseurs naar onder meer de koopprijs, ondernemingsstructuur, werkkapitaal, garanties en de manier waarop de onderneming wordt overgedragen.
Want niet alleen voor hoeveel een onderneming wordt verkocht is belangrijk.
Minstens zo belangrijk is hoe de onderneming wordt verkocht.
Benieuwd wat wij voor u kunnen betekenen?
Neem eens vrijblijvend contact op, wij vertellen u graag meer.
Of laat uw gegevens achter via onderstaand formulier
Dan nemen wij contact op met u.
AI gesprekspartner bedrijfsovernames