Hoe ziet een due diligence bij een bedrijfsovername eruit?
Wanneer koper en verkoper op hoofdlijnen overeenstemming hebben bereikt over een mogelijke bedrijfsovername, volgt meestal het due diligence-onderzoek.
Tijdens dit onderzoek controleert de koper of de informatie die eerder over de onderneming is verstrekt, juist en volledig is. Ook wordt onderzocht welke financiële, juridische, fiscale, commerciële en operationele risico’s aan de onderneming verbonden zijn.
Een due diligence wordt ook wel aangeduid als: boeken-, bedrijfs-, overname-, kopers- of verificatieonderzoek.
Voor veel ondernemers voelt een due diligence als een intensieve en soms belastende fase. Er worden grote hoeveelheden documenten opgevraagd, aanvullende vragen gesteld en bepaalde onderwerpen worden zeer gedetailleerd onderzocht.
Toch is een zorgvuldig due diligence-onderzoek een logisch en belangrijk onderdeel van een bedrijfsovername. De koper wil vóór ondertekening van de definitieve koopovereenkomst weten wat hij daadwerkelijk koopt.
Een goed voorbereid due diligence-proces voorkomt onnodige vertraging, discussies en verrassingen.
Wat is een due diligence?
Due diligence betekent letterlijk: gepaste zorgvuldigheid.
Bij een bedrijfsovername houdt dit in dat de koper zorgvuldig onderzoek doet naar de onderneming die hij wil overnemen.
De koper onderzoekt onder andere: of de financiële cijfers kloppen, de belangrijke contracten geldig en overdraagbaar zijn, er fiscale risico’s bestaan, de onderneming juridisch correct is georganiseerd, klanten en leveranciers voldoende stabiel zijn, er personele risico’s zijn, vergunningen en certificeringen in orde zijn, er claims/ procedures of verplichtingen bestaan, de eerder gepresenteerde EBITDA realistisch is, investeringen en werkkapitaal correct zijn weergegeven.
Het doel is niet uitsluitend om problemen te vinden. Een due diligence moet de koper in staat stellen een onderbouwd besluit te nemen over: de koopprijs, transactiestructuur, garanties, vrijwaringen, financiering, risicoverdeling, het al dan niet voortzetten van de transactie.
Wanneer vindt een due diligence plaats?
Een due diligence vindt meestal plaats nadat partijen een intentieovereenkomst of letter of intent hebben ondertekend.
In deze intentieovereenkomst worden vaak afspraken gemaakt over: de voorlopige koopprijs, transactiestructuur, uitgangspunten van de overname, exclusiviteit, geheimhouding, de planning, het due diligenceonderzoek, financiering voorbehouden, ontbindende voorwaarden, de beoogde overdrachtsdatum.
De koper krijgt daarna gedurende een afgesproken periode toegang tot aanvullende informatie over de onderneming.
In kleinere transacties kan het onderzoek plaatsvinden vóór een formele intentieovereenkomst. Bij grotere of complexere transacties wordt meestal eerst op hoofdlijnen overeenstemming bereikt voordat de koper toegang krijgt tot alle bedrijfsgevoelige informatie.
Wie voert het due diligence-onderzoek uit?
De koper bepaalt welke adviseurs bij het onderzoek worden betrokken.
Dat kunnen zijn: een accountant, financieel adviseur, advocaat, fiscalist, bedrijfsovernameadviseur, commerciële specialist, IT-deskundige, HR-specialist, milieudeskundige, technisch adviseur.
Bij een relatief kleine onderneming kan de koper het onderzoek grotendeels zelf uitvoeren, eventueel ondersteund door een accountant en jurist.
Bij grotere transacties wordt het onderzoek meestal verdeeld over verschillende specialisten.
De verkoper heeft doorgaans ook een eigen team van adviseurs, bijvoorbeeld: de bedrijfsovernameadviseur, accountant, advocaat, fiscalist, financieel verantwoordelijke, directie.
De adviseurs van de verkoper helpen bij het verzamelen, controleren en toelichten van de informatie.
Wat is het verschil tussen een informatiememorandum en due diligence?
Het informatiememorandum geeft een uitgebreid maar samengevat beeld van de onderneming.
Daarin staan bijvoorbeeld: de activiteiten, historie, marktpositie, organisatie, financiële resultaten, klanten, groeimogelijkheden, reden van verkoop.
Tijdens de due diligence wordt de onderliggende informatie gecontroleerd.
De koper wil bijvoorbeeld niet alleen weten wat de omzet is, maar ook: hoe de omzet is opgebouwd, welke klanten verantwoordelijk zijn voor de omzet, of de omzet terugkerend is, er bijzondere kortingen zijn gegeven, omzet correct aan perioden is toegerekend, na balansdatum creditnota’s zijn uitgegeven, grote klanten mogelijk vertrekken.
Het informatiememorandum vertelt het verhaal van de onderneming. De due diligence controleert of dit verhaal aansluit op de administratie, contracten en feitelijke praktijk.
Hoe begint een due diligence-onderzoek?
Het onderzoek begint meestal met een uitgebreide informatieaanvraag.
De koper of diens adviseurs sturen een vragenlijst, vaak aangeduid als: due diligence request list, information request list, Q&A-lijst, boekenonderzoeklijst, document request list.
In deze lijst staat welke documenten en toelichtingen de koper wil ontvangen.
De omvang van de lijst hangt af van: de grootte van de onderneming, branche, type transactie, complexiteit van de organisatie, aantal medewerkers, aanwezigheid van vastgoed, internationale activiteiten, fiscale risico’s, aard van de klanten en contracten.
Een vragenlijst kan tientallen tot honderden onderdelen bevatten.
De verkoper verzamelt de gevraagde informatie en plaatst deze doorgaans in een beveiligde digitale dataroom.
Wat is een dataroom?
Een dataroom is een beveiligde digitale omgeving waarin documenten voor het due diligence-onderzoek worden opgeslagen.
De dataroom wordt meestal ingedeeld in mappen, bijvoorbeeld:
- Algemeen en vennootschappelijk
- Financieel
- Fiscaal
- Juridisch
- Commercieel
- Personeel
- Vastgoed en huur
- Intellectueel eigendom
- IT en privacy
- Verzekeringen
- Milieu en vergunningen
- Overige informatie
De koper en diens adviseurs krijgen gecontroleerde toegang tot deze omgeving.
Een professionele dataroom biedt vaak mogelijkheden om: toegang per gebruiker te regelen, documenten alleen-lezen beschikbaar te stellen, downloads te beperken, activiteiten te registreren, nieuwe versies te uploaden, vragen aan documenten te koppelen, toegang op ieder moment in te trekken.
Het is belangrijk dat de dataroom logisch, volledig en goed georganiseerd is. Een rommelige dataroom kan de indruk wekken dat de administratie van de onderneming eveneens onvoldoende op orde is.
Welke soorten due diligence bestaan er?
Een due diligence bestaat meestal uit meerdere deelonderzoeken.
Niet ieder onderdeel is bij iedere transactie even uitgebreid.
1. Financiële due diligence
De financiële due diligence richt zich op de financiële prestaties en positie van de onderneming.
De koper onderzoekt onder andere: historische omzet, brutomarge, kostenstructuur, EBITDA, kasstromen, balans, werkkapitaal, debiteuren, crediteuren, voorraad, investeringen, schulden, voorzieningen, prognoses, seizoensinvloeden.
Een belangrijk onderdeel is de beoordeling van de genormaliseerde EBITDA.
De koper controleert of de door de verkoper voorgestelde correcties terecht zijn.
Voorbeelden van normalisaties zijn: een marktconforme directievergoeding, eenmalige juridische kosten, incidentele advieskosten, privé-uitgaven, buitengewone schade, niet-terugkerende reorganisatiekosten, eenmalige opbrengsten, kosten die na de overname vervallen.
De koper kan bepaalde correcties accepteren, aanpassen of afwijzen.
2. Commerciële due diligence
Bij een commerciële due diligence wordt onderzocht hoe sterk en toekomstbestendig de marktpositie van de onderneming is.
Onderwerpen zijn bijvoorbeeld: marktgroei, concurrentie, klanttevredenheid, prijsstelling, afhankelijkheid van grote klanten, orderportefeuille, terugkerende omzet, verkooporganisatie, marges per productgroep, klantverloop, nieuwe klanten, commerciële kansen, afhankelijkheid van de eigenaar.
De koper wil weten of de omzet na de overname waarschijnlijk behouden blijft.
Bij grote klanten kan worden gekeken naar: contractduur, opzegtermijnen, historische omzetontwikkeling, marges, betalingsgedrag, risico op vertrek, afhankelijkheid van persoonlijke relaties.
Klantnamen worden meestal pas in een zorgvuldig gecontroleerde fase gedeeld.
3. Juridische due diligence
De juridische due diligence richt zich op de rechten, verplichtingen en juridische risico’s van de onderneming.
Er wordt onder andere gekeken naar: statuten, aandeelhoudersregister, aandeelhoudersovereenkomsten, bestuursbesluiten, klant-/leverancierscontracten, distributie-, samenwerkingsovereenkomsten, huurcontracten, leaseovereenkomsten, leningen, zekerheden, vergunningen, claims, procedures, algemene voorwaarden, intellectuele eigendomsrechten.
Een belangrijk aandachtspunt zijn change-of-control-bepalingen.
In sommige contracten staat dat de wederpartij toestemming moet geven wanneer de aandelen van de onderneming worden overgedragen.
Ook wordt onderzocht of contracten: geldig zijn ondertekend, nog lopen, kunnen worden opgezegd, exclusiviteit bevatten, bijzondere aansprakelijkheden kennen, overdraagbaar zijn.
4. Fiscale due diligence
De fiscale due diligence richt zich op mogelijke belastingrisico’s.
De koper onderzoekt bijvoorbeeld: vennootschaps-/omzetbelasting, loonheffingen, dividendbelasting, fiscale eenheden, rekening-courantverhoudingen, transfer pricing, investeringsaftrek, fiscale reserves, pensioenverplichtingen, boekenonderzoeken door de Belastingdienst, openstaande discussies, aangiften en aanslagen.
Bij een aandelentransactie neemt de koper ook historische fiscale risico’s van de vennootschap over.
Daarom worden in de koopovereenkomst vaak fiscale garanties en vrijwaringen opgenomen.
5. Personele due diligence
Bij de personele due diligence wordt gekeken naar de werknemers en arbeidsrechtelijke verplichtingen.
Onderwerpen zijn: aantal medewerkers, functies, salarissen, bonus-, pensioenregelingen, cao, vakantiedagen, ziekteverzuim, langdurig zieken, tijdelijke contracten, zzp’ers, uitzendkrachten, concurrentiebedingen, personeelsverloop, geschillen, reorganisaties, ondernemingsraad, sleutelfunctionarissen.
Persoonsgegevens moeten zorgvuldig en volgens de privacywetgeving worden gedeeld.
In de eerste fase kunnen gegevens worden geanonimiseerd. Individuele personeelsdossiers worden alleen gedeeld wanneer dat noodzakelijk en toegestaan is.
6. Operationele due diligence
De operationele due diligence richt zich op de dagelijkse bedrijfsvoering.
De koper onderzoekt bijvoorbeeld: werkprocessen, productiecapaciteit, kwaliteitssystemen, voorraadbeheer, planning, logistiek, leveranciersafhankelijkheid, onderhoud, machinepark, uitbesteding, certificeringen, procesbeschrijvingen, continuïteitsrisico’s.
Bij productiebedrijven wordt vaak gekeken naar: staat van machines, onderhoudsachterstand, capaciteit, storingen, investeringsbehoefte, veiligheidsvoorschriften, kwaliteit en afvalpercentages.
7. IT due diligence
IT speelt bij vrijwel iedere onderneming een steeds belangrijkere rol.
De koper kan onderzoek doen naar: gebruikte software, licenties, eigendom van systemen, cyberveiligheid, back-ups, toegangsrechten, privacy, hosting, contracten met leveranciers, continuïteit, verouderde systemen, afhankelijkheid van externe partijen, broncodes, gegevensbescherming.
Bij softwarebedrijven is IT-due diligence vaak een van de belangrijkste onderdelen.
Dan wordt bijvoorbeeld onderzocht: wie eigenaar is van de broncode, of medewerkers en zzp’ers intellectuele rechten hebben overgedragen, hoe veilig de software is, hoe schaalbaar het platform is, of technische achterstanden bestaan, open-sourcecomponenten correct worden gebruikt.
8. Privacy- en AVG due diligence
De koper onderzoekt of de onderneming persoonsgegevens op correcte wijze verwerkt.
Onderwerpen zijn: privacy-verklaringen, verwerkersovereenkomsten, datalekken, bewaartermijnen, toestemming, beveiliging, persoonsgegevens van klanten en medewerkers, doorgifte buiten de Europese Economische Ruimte, rechten van betrokkenen, register van verwerkingsactiviteiten.
Een onjuiste omgang met persoonsgegevens kan leiden tot claims, reputatieschade en boetes.
9. Vastgoed due diligence
Wanneer de onderneming vastgoed bezit of huurt, kan een apart vastgoedonderzoek nodig zijn.
Daarbij wordt gekeken naar: eigendom, hypotheken, huurcontracten, erfpacht, bestemmingsplan, vergunningen, bodemverontreiniging, onderhoud, servicekosten, marktconforme huur, achterstallige investeringen, verkoop of verhuur na de overname.
Wanneer het bedrijfspand buiten de transactie blijft, moeten partijen duidelijke afspraken maken over de toekomstige huur.
10. Milieu- en technische due diligence
In bepaalde branches zijn milieu en veiligheid belangrijke onderwerpen.
De koper kan onderzoek doen naar: milieuvergunningen, bodemgesteldheid, afvalstromen, gevaarlijke stoffen, uitstoot, energieregelgeving, arbeidsveiligheid, aansprakelijkheid voor verontreiniging, toekomstige investeringsverplichtingen.
Vooral bij productie, transport, chemie, vastgoed en industriële activiteiten kan dit onderdeel grote financiële gevolgen hebben.
Wat onderzoekt de koper bij de financiële cijfers?
De koper kijkt niet alleen naar de jaarrekeningen, maar probeert te begrijpen hoe de cijfers tot stand komen.
Onderzocht kan worden: aansluiting tussen jaarrekening en administratie, maandcijfers, omzet per klant en/of productgroep, brutomargeontwikkeling incidentele omzet, vooruit gefactureerde omzet, onderhanden werk, voorzieningen, dubieuze debiteuren, oude voorraad, privé- of aandeelhouderskosten, managementvergoedingen, leaseverplichtingen, investeringen, liquiditeit.
De koper kan ook een quality-of-earnings-analyse uitvoeren.
Daarbij wordt onderzocht welk deel van de winst: structureel, terugkerend, operationeel, realiseerbaar, afhankelijk van bijzondere omstandigheden is.
Een eenmalig groot project kan bijvoorbeeld de EBITDA verhogen, maar zegt minder over de structurele verdiencapaciteit van de onderneming.
Hoe wordt het werkkapitaal onderzocht?
Werkkapitaal is bij veel bedrijfsovernames een belangrijk discussiepunt.
Het netto werkkapitaal bestaat op hoofdlijnen uit operationele vlottende activa minus operationele kortlopende verplichtingen.
Denk aan: voorraad, handelsdebiteuren, vooruitbetaalde kosten, handelscrediteuren, nog te betalen kosten, ontvangen vooruitbetalingen.
De koper wil dat bij overdracht voldoende normaal werkkapitaal in de onderneming aanwezig is om de bedrijfsvoering voort te zetten.
Tijdens de due diligence wordt onderzocht: wat het historische gemiddelde werkkapitaal is, welke seizoensinvloeden bestaan, of voorraden courant zijn, debiteuren inbaar zijn, crediteuren ongebruikelijk laat worden betaald, kosten naar na de overdracht zijn verschoven, klanten vooruit hebben betaald.
Op basis daarvan kunnen partijen een normaal werkkapitaalniveau afspreken.
Hoe verloopt de communicatie tijdens een due diligence?
Tijdens het onderzoek ontstaan vrijwel altijd aanvullende vragen.
Deze worden meestal via een centraal Q&A-proces gesteld.
Dat betekent dat: de koper vragen indient, de vragen worden verzameld, de verkoper en diens adviseurs antwoorden voorbereiden, de antwoorden centraal worden gedeeld, aanvullende documenten aan de dataroom worden toegevoegd.
Het is verstandig dat alle communicatie via de bedrijfsovernameadviseur of een centrale coördinator loopt.
Dit voorkomt: tegenstrijdige antwoorden, onvolledige informatie, ongecontroleerde toezeggingen, rechtstreeks contact met medewerkers, misverstanden over de betekenis van documenten.
Wanneer een antwoord nog moet worden onderzocht, is het beter dit duidelijk te vermelden dan een onbevestigd antwoord te geven.
Worden medewerkers betrokken bij het onderzoek?
Dit hangt af van de fase en de vertrouwelijkheid van het proces.
In veel gevallen zijn medewerkers nog niet op de hoogte van de voorgenomen verkoop.
Toch kan informatie nodig zijn van: de financieel manager, controller, HR, IT, operationeel- of verkoopmanagement, andere sleutelfunctionarissen.
De verkoper kan documenten verzamelen zonder direct de volledige reden te noemen.
Op een later moment kan het noodzakelijk zijn dat bepaalde managers: vragen beantwoorden, een managementpresentatie geven, processen toelichten, deelnemen aan gesprekken met de koper.
Dit moet zorgvuldig worden gepland. Onrust onder medewerkers kan schade veroorzaken wanneer te vroeg bekend wordt dat de onderneming mogelijk wordt verkocht.
Wat is een managementpresentatie?
Bij grotere of complexere transacties wordt tijdens of voorafgaand aan de due diligence soms een managementpresentatie georganiseerd.
Tijdens deze bijeenkomst presenteert het management: de onderneming, strategie, financiële prestaties, organisatie, markt, groeiplannen, belangrijkste risico’s, prognoses.
De koper krijgt de gelegenheid om vragen te stellen aan het management.
Een managementpresentatie is niet alleen informatief. De koper beoordeelt ook: de kwaliteit van het management, zelfstandigheid van de organisatie, kennis van de cijfers, geloofwaardigheid van de prognoses, afhankelijkheid van de verkoper, samenwerking binnen het team.
Hoe lang duurt een due diligence?
De duur hangt sterk af van de onderneming en de kwaliteit van de voorbereiding.
Een onderzoek kan enkele weken tot meerdere maanden duren.
De doorlooptijd wordt beïnvloed door: de omvang van de onderneming, volledigheid van de dataroom, snelheid van beantwoording, aantal adviseurs, complexiteit van contracten, internationale activiteiten, kwaliteit van de administratie, beschikbaarheid van management, bevindingen tijdens het onderzoek, financieringsproces van de koper.
Bij een goed voorbereide mkb-transactie kan een due diligence vaak binnen vier tot zes weken worden uitgevoerd.
Wanneer belangrijke documenten ontbreken of vragen onbeantwoord blijven, kan het proces aanzienlijk langer duren.
Wat is het resultaat van een due diligence-onderzoek?
De adviseurs van de koper leggen hun bevindingen meestal vast in een due diligence-rapport.
Daarin worden vaak opgenomen: belangrijkste bevindingen, risico’s, ontbrekende informatie, financiële correcties, juridische aandachtspunten, fiscale risico’s, personele verplichtingen, aanbevelingen, onderwerpen voor de koopovereenkomst.
Niet ieder aandachtspunt is een probleem.
Bevindingen kunnen worden ingedeeld als: informatief, laag risico, aandachtspunt, materieel risico, dealbreaker.
De koper bepaalt vervolgens welke gevolgen de bevindingen hebben voor de transactie.
Welke gevolgen kan due diligence hebben?
De uitkomst van het onderzoek kan leiden tot verschillende aanpassingen.
1. Geen wijziging
Wanneer de informatie aansluit op de verwachtingen, kan de transactie volgens de eerdere uitgangspunten doorgaan.
2. Aanpassing van de koopprijs
De koper kan een lagere prijs voorstellen wanneer bijvoorbeeld: de EBITDA lager blijkt, grote investeringen nodig zijn, debiteuren onzeker zijn, voorraad minder waard is, verplichtingen niet waren opgenomen, een belangrijke klant dreigt te vertrekken.
3. Aanpassing van de betalingsstructuur
Een deel van de koopprijs kan bijvoorbeeld: worden uitgesteld; in escrow worden geplaatst, afhankelijk worden gemaakt van toekomstige resultaten, worden omgezet in een vendor loan.
4. Aanvullende garanties
De koper kan aanvullende garanties vragen over bijvoorbeeld: financiële cijfers, belastingen, contracten, personeel, intellectueel eigendom, procedures, vergunningen.
5. Specifieke vrijwaringen
Voor een bekend risico kan een specifieke vrijwaring worden gevraagd.
Bijvoorbeeld voor: een lopend belastingonderzoek, een juridisch geschil, bodemverontreiniging, een claim van een werknemer, een onjuiste vergunning, een oude fiscale verplichting.
6. Voorwaarden vóór overdracht
De koper kan verlangen dat vóór de overdracht bepaalde zaken worden opgelost.
Denk aan: toestemming van een belangrijke klant, verlenging van een huurcontract, afwikkeling van een rekening-courant, vastlegging van intellectuele eigendomsrechten, beëindiging van een geschil, ondertekening van nieuwe arbeidsovereenkomsten.
7. Afbreken van de transactie
In uitzonderlijke gevallen kan een bevinding zo ernstig zijn dat de koper besluit niet verder te gaan.
Dat kan bijvoorbeeld gebeuren bij: fraude, structureel onjuiste cijfers, ernstige fiscale risico’s, verloren vergunningen, grote niet-gemelde claims, onjuiste informatie van de verkoper, verlies van een cruciale klant, onvoldoende financierbaarheid.
Wat is ‘confirmatory due diligence’?
Soms is een groot deel van het onderzoek al vóór een indicatief bod uitgevoerd.
Na overeenstemming over de belangrijkste voorwaarden volgt dan nog een confirmatory due diligence.
Dit is een bevestigend onderzoek waarbij de koper controleert of: de belangrijkste aannames juist zijn, geen nieuwe materiële risico’s bestaan, de verstrekte cijfers kloppen, de situatie sinds het bod niet wezenlijk is veranderd.
Een confirmatory due diligence is meestal gerichter dan een volledig open onderzoek.
Wat is ‘vendor due diligence’?
Bij een vendor due diligence laat de verkoper zelf vooraf een onderzoek uitvoeren.
Een onafhankelijke adviseur onderzoekt de onderneming en stelt een rapport op dat aan potentiële kopers kan worden verstrekt.
Voordelen kunnen zijn: risico’s worden vroeg ontdekt, problemen kunnen vóór de verkoop worden opgelost, kopers ontvangen uniforme informatie, het verkoopproces kan sneller verlopen, minder dubbele onderzoeken door verschillende kopers, betere voorbereiding op vragen.
Vendor due diligence wordt vooral gebruikt bij grotere ondernemingen of verkoopprocessen met meerdere bieders.
Het vervangt niet altijd het onderzoek van de koper. De koper zal vaak nog een aanvullend of bevestigend onderzoek uitvoeren.
Hoe kan een verkoper zich voorbereiden?
Een goede voorbereiding begint ruim vóór de due diligence.
De verkoper kan onder andere: financiële administratie controleren, contracten verzamelen, ontbrekende overeenkomsten laten ondertekenen, intellectuele eigendomsrechten vastleggen, rekening-courantverhoudingen opschonen, personeelsdossiers controleren, fiscale aangiften nalopen, vergunningen actualiseren, mogelijke claims inventariseren, klant- en leverancierscontracten analyseren, normalisaties onderbouwen, werkkapitaal analyseren, een dataroom voorbereiden.
Het is verstandig om vooraf een verkoopgereedheidsanalyse of pre-due diligence uit te voeren.
Daarmee kunnen risico’s worden ontdekt voordat de koper ze vindt.
Waarom is eerlijkheid belangrijk?
Een verkoper kan in de verleiding komen om zwakke punten zo lang mogelijk niet te benoemen.
Dat is vrij onverstandig.
Tijdens een grondig onderzoek komen materiële problemen vaak alsnog naar voren.
Wanneer de koper ontdekt dat informatie bewust is achtergehouden, ontstaat niet alleen discussie over het probleem zelf, maar ook over de betrouwbaarheid van alle andere informatie.
Dat kan leiden tot: verlies van vertrouwen, verlaging van de koopprijs, zwaardere garanties, aanvullende vrijwaringen, langere onderhandelingen, beëindiging van de transactie, aansprakelijkheid na overdracht.
Transparantie betekent niet dat iedere kleine onvolkomenheid direct uitgebreid moet worden gepresenteerd. Materiële risico’s moeten wel tijdig en correct worden toegelicht.
Wat is ‘disclosure’?
Disclosure betekent dat de verkoper bepaalde feiten en risico’s aan de koper bekendmaakt.
Dit gebeurt bijvoorbeeld via: de dataroom, antwoorden in het Q&A-proces, een disclosure letter, bijlagen bij de koopovereenkomst, specifieke vermeldingen bij garanties.
Wanneer een risico correct is disclosed, kan de koper later meestal moeilijker stellen dat hij daarmee niet bekend was.
De wijze waarop informatie wordt disclosed is juridisch belangrijk. Alleen ergens een document in een grote dataroom plaatsen, is niet altijd voldoende.
Belangrijke risico’s moeten duidelijk, specifiek en begrijpelijk worden vermeld.
Wat moet een verkoper niet doen?
Tijdens een due diligence moet een verkoper voorkomen dat hij: documenten verwijdert of wijzigt zonder toelichting, onjuiste antwoorden geeft, onbevestigde informatie als feit presenteert, rechtstreeks ongecontroleerde informatie aan de koper stuurt, klantnamen te vroeg deelt, medewerkers zonder plan informeert, cijfers anders presenteert dan in eerdere documenten, toezeggingen doet zonder overleg met adviseurs, risico’s bewust verzwijgt, gefrustreerd raakt door kritische vragen.
Een due diligence kan intensief en soms herhalend aanvoelen. Kritische vragen zijn echter onderdeel van het proces en hoeven niet automatisch te betekenen dat de koper wantrouwen heeft.
Veelgemaakte fouten bij een due diligence
In de praktijk komen regelmatig dezelfde fouten voor.
1. Te laat beginnen met de voorbereiding
Documenten worden pas verzameld nadat de koper de vragenlijst heeft gestuurd.
Dit veroorzaakt vertraging en stress.
2. Een onvolledige of rommelige dataroom
Documenten staan in verkeerde mappen, versies ontbreken of namen zijn onduidelijk.
3. Cijfers sluiten niet op elkaar aan
De jaarrekening, administratie, managementrapportage en het informatiememorandum bevatten verschillende bedragen.
4. Normalisaties zijn onvoldoende onderbouwd
De verkoper presenteert een hoge genormaliseerde EBITDA zonder duidelijke bewijsstukken.
5. Belangrijke contracten ontbreken
Mondelinge afspraken of verouderde contracten vergroten de onzekerheid voor de koper.
6. Intellectuele eigendom is niet goed vastgelegd
Bijvoorbeeld wanneer software of ontwerpen door zzp’ers zijn gemaakt zonder schriftelijke overdracht van rechten.
7. Problemen worden te laat gemeld
Een bekend geschil, fiscale discussie of vertrekkende klant wordt pas ontdekt door de koper.
8. Vragen worden te langzaam beantwoord
Hierdoor verliest het proces tempo en kan de koper onzeker worden.
9. Verschillende personen geven verschillende antwoorden
Zonder centrale coördinatie ontstaat inconsistentie.
10. De ondernemer vat kritische vragen persoonlijk op
Een due diligence is een zakelijke verificatie, geen persoonlijke beoordeling van het ondernemerschap.
Checklist voor een goed due diligence-proces
Een zorgvuldig proces bevat in ieder geval de volgende onderdelen:
- De intentieovereenkomst bevat duidelijke afspraken over due diligence.
- De reikwijdte en planning van het onderzoek zijn afgesproken.
- Er is een logisch ingerichte digitale dataroom.
- Financiële informatie sluit aan op de administratie.
- Normalisaties zijn duidelijk onderbouwd.
- Belangrijke contracten zijn compleet.
- Fiscale informatie is gecontroleerd.
- Personeelsinformatie wordt zorgvuldig gedeeld.
- Intellectuele eigendomsrechten zijn vastgelegd.
- Vergunningen en certificaten zijn actueel.
- Bekende claims en risico’s worden tijdig gemeld.
- Vragen en antwoorden worden centraal gecoördineerd.
- De toegang tot vertrouwelijke informatie is beperkt.
- Belangrijke disclosures worden duidelijk vastgelegd.
- De verkoper en adviseurs bewaken de voortgang.
- Bevindingen worden vertaald naar duidelijke transactieafspraken.
Conclusie
Een due diligence is het onderzoek waarmee een potentiële koper controleert wat hij bij een bedrijfsovername daadwerkelijk overneemt.
Het onderzoek kan betrekking hebben op: financiën, fiscaliteit, juridische zaken, klanten en markt, personeel, bedrijfsvoering, IT, privacy, vastgoed, milieu, intellectueel eigendom.
De koper gebruikt de uitkomsten om de koopprijs, voorwaarden, garanties en risicoverdeling te beoordelen.
Voor de verkoper is een goede voorbereiding essentieel. Een volledige en overzichtelijke dataroom, consistente cijfers en duidelijke antwoorden zorgen voor vertrouwen en snelheid.
Een due diligence hoeft niet te worden gezien als een zoektocht naar redenen om de transactie af te breken. Het is vooral een controle- en bevestigingsproces.
Wanneer de onderneming goed is voorbereid en materiële aandachtspunten tijdig worden toegelicht, kan het due diligence-onderzoek juist bijdragen aan een professioneel en succesvol verkoopproces.
De belangrijkste les is daarom eenvoudig: wacht niet met voorbereiden tot de koper vragen begint te stellen. Een goed due diligence-proces begint al voordat de onderneming formeel in de verkoop wordt gebracht.
Overweegt u uw onderneming te verkopen of wilt u weten hoe een due diligence-proces in de praktijk verloopt? Company Brokers begeleidt ondernemers gedurende het volledige traject van voorbereiding en waardering tot onderhandelingen en uiteindelijke overdracht.
Benieuwd wat wij voor u kunnen betekenen?
Neem eens vrijblijvend contact op, wij vertellen u graag meer.
Of laat uw gegevens achter via onderstaand formulier
Dan nemen wij contact op met u.
